Nowoczesne Doradztwo Zawodowe

Młode osoby rozwijające się neuroatypowo, szczególnie z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i z ADHD, nierzadko doświadczają poczucia zagubienia w momencie, gdy kierowane są do nich pytania o przyszłość: Kim chcesz być? Co zamierzasz robić? Jakie masz plany? Udzielenie odpowiedzi na nie jest wyzwaniem. Wymaga bowiem uruchomienia funkcji poznawczych i społecznych: przewidywania, planowania, antycypowania emocji, rozumienia oczekiwań innych, a także integrowania zmiennych informacji o sobie i świecie. W kulturze neurotypowej tożsamość zawodowa często budowana jest poprzez próbę i błąd, interakcje społeczne i eksplorację różnych ról. Osoby z zaburzeniami – szczególnie te z nasilonymi trudnościami społecznymi, lękami, specyficznym profilem poznawczym oraz niską tolerancją niepewności – rzadko mają dostęp do takich doświadczeń w sposób naturalny i bezpieczny. Co więcej, ich pasje i zainteresowania bywają traktowane przez otoczenie jako „niepraktyczne” lub „zbyt wąskie”, a trudności w nauce czy relacjach jako bariera nie do pokonania.

Syndrom oszusta objawia się poczuciem, że odniesione sukcesy są wynikiem szczęścia lub przypadku, a nie rzeczywistych umiejętności i zasług. Współczesne rosnące wymagania i presja sukcesu sprzyjają rozwojowi syndromu oszusta. Jego występowanie może powodować chroniczny stres, lęki i wypalenie zawodowe, a zatem stwarzać zagrożenie dla zdrowia psychicznego i rozwoju zawodowego. Warto zrozumieć, czym dokładnie jest ten fenomen i w jaki sposób można mu zapobiegać.

Rola doradcy zawodowego w procesie wspierania młodzieży w wyborach edukacyjno-zawodowych jest wielowymiarowa. Jego zadaniem nie jest jedynie dostarczanie informacji o zawodach, ale także towarzyszenie młodym ludziom w procesie odkrywania tożsamości, wartości i potencjału. Młodzi ludzie często nieświadomie przyjmują funkcjonujące w społeczeństwie stereotypy. Jednym z największych wyzwań w pracy doradcy zawodowego jest rozpoznawanie i przełamywanie stereotypów, które ograniczają horyzont decyzyjny uczniów.

Rozwiąż krzyżówkę. Wpisz słowa w odpowiednie wersy. Wyślij hasło e-mailem na adres [email protected] do końca bieżącego miesiąca. Wygraj atrakcyjne nagrody.

Doradztwo zawodowe w szkole podstawowej powinno stwarzać uczniom przestrzeń do odkrywania własnych talentów i możliwości. Jednym z ciekawszych sposobów realizacji tych celów jest metoda projektu, która łączy teorię z praktyką i pozwala młodym ludziom uczyć się w działaniu. Dzięki pracy projektowej uczniowie poszerzają wiedzę o zawodach i rozwijają kompetencje społeczne. Uczą się planowania, współpracy oraz poznają proces tworzenia od pierwszego pomysłu aż do gotowego efektu. Jak zastosować tę metodę na konkretnych lekcjach doradztwa zawodowego i jakie ćwiczenia mogą w tym pomóc? 

Wybór ścieżki edukacyjno-zawodowej to dla ucznia decyzja ważna i niełatwa, bo wymagająca znajomości swoich potrzeb, wartości i priorytetów. Dlatego tak cenne są pomocne w dokonaniu wyboru narzędzia edukacyjne. Pozwalają uczniom uporządkować myśli, dookreślić niektóre niejasne kwestie, a także wyrazić to, czego nie byli w stanie opisać słowami. Jednym z takich narzędzi jest technika Q-sort.  

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• Na czym polega technika Q-sort i dlaczego nie jest testem?
• Jak Q-sort pomaga uczniom odkryć własne wartości i priorytety zawodowe?
• W jaki sposób zastosować Q-sort w praktyce szkolnej bez specjalnych narzędzi?
• Jak przygotować zestaw twierdzeń i matrycę do ćwiczenia Q-sort?
• Dlaczego technika Q-sort sprawdza się w doradztwie zawodowym bardziej niż tradycyjne rozmowy?

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII–VIII: uczeń rozpoznaje swoje możliwości i ograniczenia w zakresie wykonywania zadań zawodowych i uwzględnia je w planowaniu ścieżki edukacyjno-zawodowej; załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325).

Cel główny:

• uczeń rozpoznaje swoje możliwości i ograniczenia w zakresie wykonywania zadań zawodowych i uwzględnia je w planowaniu ścieżki edukacyjno-zawodowej.

Cele szczegółowe, uczeń:

• formułuje wstępny cel edukacyjno-zawodowy,
• nazywa możliwe przeszkody na drodze do jego osiągnięcia,
• uczy się współpracy i buduje poczucie sprawczości.

Metody pracy:

• rozmowa kierowana,
• praca indywidualna,
• praca indywidualna na tle grupy,
• praca w grupach.

Środki dydaktyczne:

• Karta pracy do przeszkody nr 1 „Tunel niepewności” (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia,
• Karta pracy do przeszkody nr 4 „Plecak ograniczeń” (załącznik nr 2) – dla każdego ucznia,
• mazaki,
• rekwizyty:

1. sznurek, taśma malarska lub skakanka,
2. firanka lub inna lekka tkanina zawieszona na krzesłach oraz kartka z napisem „Tunel niepewności”,
3. kartka z napisem „Ściana cudzych oczekiwań”, obrazek przedstawiający ceglaną ścianę oraz kartka i długopis – dla każdej z trzech utworzonych grup,
4. poplątany sznurek lub włóczka oraz kartka z napisem „Plątanina informacji”,
5. plecak z kartką z napisem „Co jest twoim ograniczeniem?”,
6. arkusz A3 z napisem „CEL”.

Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Pytanie: Czy treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego muszą być realizowane także w trakcie zajęć rewalidacji z uczniami z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego w klasach I–VIII? Czy plany pracy nauczycieli muszą być podpisane własnoręcznie, czy wystarczy wydruk bez podpisu, również elektronicznego (np. program nauczania uwzględniający treści programowe z zakresu doradztwa zawodowego)?

Pytanie: Uczniowie klas VII i VIII w ramach doradztwa zawodowego mają organizowane wyjścia do zakładów pracy i CKZ. Czy do limitu 10 godzin doradztwa zawodowego w klasach VII-VIII można wliczyć godziny takich wyjść (np. 8 godzin zajęć w szkole + 2 godziny wyjścia; 6 godzin zajęć w szkole + 4 godziny wyjścia)?

Pytanie: Co należy wpisać w IPET w punkcie VII – zajęcia z doradztwa zawodowego (w przypadku ucznia klas VII i VIII szkoły podstawowej, branżowej szkoły I stopnia)? Czy dla ucznia klasy IV należy wpisać informację, że zajęcia będą realizowane w VII i VIII klasie w wymiarze po 10 godzin? Czy, jeżeli tworzymy IPET dla ucznia z klasy IV, to wpisać „nie dotyczy”, a gdy będzie on w klasie VII, wprowadzić modyfikację?

Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem – te słowa Konfucjusza doskonale oddają ducha neurodydaktyki, interdyscyplinarnej dziedziny łączącej wiedzę z m.in. neurobiologii, psychologii poznawczej, pedagogiki, dydaktyki. Neurodydaktycy, na podstawie badań nad funkcjonowaniem mózgu, starają się zrozumieć, jak uczy się mózg, i wykorzystać tę wiedzę do tworzenia bardziej angażujących i skutecznych metod nauczania [1].

Z artykułu dowiesz się m.in.:

• Jak działa mózg ucznia i dlaczego neuroplastyczność ma kluczowe znaczenie dla uczenia się?
• Dlaczego emocje odgrywają tak dużą rolę w zapamiętywaniu i motywacji do nauki?
• Jak w praktyce wykorzystać zasady neurodydaktyki na lekcjach doradztwa zawodowego?
• W jaki sposób ruch i doświadczenie wspierają proces uczenia się według neuronauki?
• Jakie metody aktywizujące zgodne z neurodydaktyką można wdrożyć krok po kroku w szkole?