Nie wszystko potrafię od razu. Jak zaplanować rozwój potrzebnych umiejętności?

1. Kiedyś tego nie umiałem – praca w parach, rozmowa kierowana

Nauczyciel poleca uczniom, aby przypomnieli sobie jedną umiejętność, którą opanowali ją na tyle dobrze, że jej wykonywanie przychodzi im bez wysiłku, np. jazda na rowerze, gra na instrumencie, obsługa programu komputerowego. Uczniowie dobierają się w pary i przez 2–3 minuty opowiadają sobie, jak wyglądała ich droga od pierwszej próby do dziś. Następnie nauczyciel pyta, co pomogło im się tego nauczyć i zapisuje odpowiedzi na tablicy pod hasłem: „Jak się tego nauczyłem?”. Ćwiczenie kończy krótka rozmowa kierowana.

Dla prowadzącego: Ćwiczenie pokazuje uczniom, że umiejętności rozwijają się stopniowo. Listę z tablicy warto zostawić, ponieważ nauczyciel wróci do niej w ćwiczeniu 4.

2. Mój plecak zasobów – praca indywidualna, praca w parach

Nauczyciel rozdaje uczniom załącznik nr 1. Każdy nanosi informacje o swoich zasobach w czterech kieszeniach plecaka: „Co wiem?”, „Co potrafię?”, „Jakie cechy pomagają mi w działaniu?” oraz „Kto może mnie wesprzeć?”. Wpisuje do nich przykłady własnych zasobów: wiedzę o interesującej go branży, umiejętność obsługi programu graficznego, dokładność czy osobę, którą może poprosić o pomoc w nauce lub poznaniu zawodu. Uczniowie dobierają się w pary i omawiają wybrane zapisy. Każdy proponuje partnerowi jeden dodatkowy zasób, wskazując sytuację, w której go dostrzegł. Właściciel kartki decyduje, czy uzupełni swój plecak. Uczniowie dzielą się tylko tymi informacjami, które chcą ujawnić.

Dla prowadzącego: Warto przypomnieć, że zasoby rozwijają się również poza szkołą, np. podczas opieki nad rodzeństwem, realizowania zainteresowań, wolontariatu czy pracy wakacyjnej. Nauczyciel zachęca do nazywania konkretnych umiejętności wynikających z tych doświadczeń, np. planowania zadań, współpracy lub wyjaśniania czegoś innym. Plecak będzie potrzebny w ćwiczeniu 3. Proponowane pytanie:

• Którą kieszeń najłatwiej było wypełnić, a którą najtrudniej?

3. Czego szuka pracodawca? – praca w grupach, analiza ogłoszeń o pracę, praca indywidualna

Nauczyciel łączy uczniów w cztery grupy. Każda otrzymuje komplet ogłoszeń z załącznika nr 2 i analizuje jedno wskazane ogłoszenie. Uczniowie wypisują wymagania w trzech kategoriach: umiejętności, cechy i postawy oraz pozostałe wymagania. Przedstawiciel każdej grupy krótko prezentuje wyniki. Następnie każdy uczeń wybiera ogłoszenie najbliższe swoim planom i porównuje wymagania ze swoim plecakiem zasobów. Na odwrocie załącznika nr 1 zapisuje dwie lub trzy umiejętności, które chce rozwinąć.

Dla prowadzącego: Należy odróżnić umiejętności od uprawnień, dokumentów i dyspozycyjności. Prawo jazdy, orzeczenie lekarskie czy gotowość do pracy zmianowej nie są umiejętnościami. Przykładowe ogłoszenia służą analizie wymagań, a nie ocenie, czy uczeń już teraz może podjąć daną pracę. Jeśli żadne ogłoszenie nie odpowiada jego planom, może wskazać umiejętność potrzebną w interesującym go zawodzie. Lista umiejętności do rozwinięcia będzie punktem wyjścia do ćwiczenia 5. Pytanie:

• Które wymagania powtarzały się w kilku ogłoszeniach?

4. Jak uczymy się w pracy? – miniwykład

Nauczyciel przedstawia trzy uzupełniające się sposoby uczenia się: w działaniu, od innych ludzi oraz z kursów, książek i materiałów internetowych. Zapisuje je na tablicy. Uczniowie przyporządkowują do nich sposoby nauki wymienione w ćwiczeniu 1. Jeden przykład może pasować do kilku kategorii.

Dla prowadzącego: Uczenie się w działaniu może obejmować ćwiczenie zadania, uczenie się od innych – obserwację i informację zwrotną, a korzystanie z materiałów – kurs lub instrukcję. Nie trzeba wyznaczać sztywnych proporcji między tymi sposobami. Nauczyciel wyjaśnia, że plan powinien określać konkretny rezultat i termin. Zamiast „poprawię angielski” można zapisać: „w ciągu czterech tygodni przygotuję i przećwiczę dwuminutową wypowiedź o sobie po angielsku”.

5. Mój plan na jedną umiejętność – praca indywidualna

Każdy uczeń otrzymuje załącznik nr 3. Wybiera jedną umiejętność z listy umiejętności do rozwinięcia zapisanej w ćwiczeniu 3 i wypełnia kartę. Przy sposobach nauki korzysta z trzech kategorii omówionych w ćwiczeniu 4, a przy osobach, które mogą mu pomóc, zagląda do odpowiedniej kieszeni swojego plecaka.

Dla prowadzącego: Najwięcej trudności sprawia zwykle pierwszy krok. Powinien być na tyle mały, żeby dało się go zrobić w ciągu tygodnia, np. obejrzeć jeden film instruktażowy albo poprosić wujka o pokazanie programu. Ostatni punkt karty to plan „jeśli…, to…”, czyli z góry ustalona reakcja na przeszkodę, np. jeśli w tygodniu zabraknie mi czasu, to poćwiczę w sobotę rano.

6. Plan pod lupą – praca w parach, podsumowanie

Uczniowie w parach sprawdzają swoje plany według pytań zapisanych przez nauczyciela na tablicy:

• Czy cel ma termin i opisuje konkretny rezultat?
• Czy pierwszy krok da się zrobić w ciągu tygodnia?
• Czy wskazano osobę lub źródło wsparcia?
• Czy plan „jeśli…, to…” jest możliwy do wykonania?

Partner przekazuje jedną uwagę do wybranego punktu. Właściciel może od razu poprawić plan. Na koniec uczniowie zabierają karty ze sobą.

Dla prowadzącego: Uwaga partnera powinna dotyczyć konkretnego punktu karty, a nie oceny całego planu. Warto umówić się z klasą, że na kolejnych zajęciach nauczyciel zapyta, komu udało się zrobić pierwszy krok. Pozwoli to wrócić do planów i omówić ewentualne trudności.