Skuteczne doradztwo zawodowe w dużej klasie. Wybrane pomysły na aktywności dla licznej grupy

W licznej klasie nie wystarczy korzystać ze znanych metod w ich podstawowej formie, ponieważ wówczas część uczniów pozostaje poza działaniem. Istotne jest, jak są stosowane i w jakiej strukturze się pojawiają. Więcej struktury, mniej swobody, krótsze, ale intensywniejsze formy pracy – to właśnie w tym kierunku warto szukać sposobów na zaangażowanie większej części klasy. Poniżej zostały przedstawione przykłady aktywności, które dobrze się sprawdzają w pracy z wieloma uczniami.

W sztafecie dydaktycznej zadanie zostaje podzielone na kilka etapów, a każdy uczeń odpowiada za jeden z nich. Uczniowie nie pracują jednocześnie nad tym samym, tylko kolejno przejmują zadanie. Dopiero wykonanie jednego etapu pozwala przejść do kolejnego, dlatego tu każdy uczestnik jest potrzebny. Taka organizacja pracy uniemożliwia mniej zaangażowanym uczniom wycofanie się z działania.

Uczniowie pracują w grupach czteroosobowych. Każda drużyna otrzymuje kartkę, na której kolejne osoby wykonują swoje zadania. Pierwsza osoba zapisuje jedną czynność, którą lubi robić w wolnym czasie (np. „Lubię grać w gry komputerowe oraz czytać książki”). Przekazuje kartkę. Drugi uczeń dopisuje umiejętność, która może się z tym wiązać (np. „Prawdopodobnie szybko działa, ale potrafi się skupić i ogarnia różne rzeczy naraz”). Trzeci – proponuje pasujący do poprzednich treści zawód (np. „Może sprawdzić się jako informatyk, programista lub grafik komputerowy”), a czwarty – zapisuje krótkie uzasadnienie tej propozycji (np. „W tych zawodach ważne jest skupienie i myślenie”).

Rozpoczyna się kolejna runda. Kartka trafia do kolejnej osoby, która podaj swoją ulubioną aktywność, np. „Lubię pomagać innym i rozmawiać z ludźmi”. Kolejna dopisuje np. „Prawdopodobnie łatwo nawiązuje kontakt, jest cierpliwa i umie słuchać”. Trzecia proponuje zawody, np. „Może sprawdzić się jako nauczyciel lub psycholog”. Czwarta zapisuje uzasadnienie, np. „W tych zawodach ważne jest pomaganie innym i rozmowa” itd. 

Po wykonaniu zadania grupy mogą zaprezentować swoje przykłady na forum klasy.

Losowanie kontrolowane to sposób prowadzenia aktywności, np. rozmowy z klasą, w którym przypadkowość łączy się z decyzją nauczyciela. Każdy uczeń w pewnym momencie może zostać wywołany, dlatego wszyscy muszą być w gotowości. To ogranicza dominację kilku osób i jednocześnie wprowadza lekkie napięcie, które zwiększa koncentrację.

Uczniowie siedzą w kręgu, co pozwala na większą kontrolę ich zachowań. Nauczyciel przygotowuje zestaw krótkich pytań/zadań. Pytania mogą mieć charakter otwarty, np.:

• „Co jest dla ciebie najważniejsze przy wyborze szkoły?”,
• „Co bierzesz pod uwagę, myśląc o przyszłym zawodzie?”

Mogą to być również krótkie zadania kreatywne, np.:

• „Wymyśl jeden zawód, którego jeszcze nie ma”,
• „Podaj najdziwniejszą pracę, jaką można sobie wyobrazić”,
• „Opisz pracę, której nigdy byś nie chciał wykonywać”.

Pytania znajdują się w pojemniku, np. w szklanej kuli lub pudełku. Prowadzący podchodzi do wybranych uczniów, prosi o wylosowanie pytania i krótką odpowiedź. W ten sposób stopniowo włącza do pracy kolejne osoby. Taka forma sprawia, że uczniowie uważniej słuchają i śledzą przebieg zajęć, ponieważ nie wiedzą, kiedy zostaną zaangażowani.

Szybkie głosowanie decyzyjne to forma pracy, w której wszyscy uczniowie jednocześnie dokonują wyboru, a dopiero w kolejnym kroku go uzasadniają. Taka forma pozwala pokazać różne stanowiska i ogranicza sytuację, w której wypowiadają się wciąż te same osoby. Decyzja może być zaznaczona na różne sposoby, np. przez podniesienie ręki, zgrupowanie się w określonym miejscu lub pokazanie kartki w określonym kolorze.

Uczniowie siedzą w kręgu lub pozostają w ławkach. Nauczyciel zadaje pytanie wymagające wyboru, np.:

• „Co wybierasz: szkołę, do której idą twoi znajomi czy taką, która bardziej cię interesuje?”,
• „Co jest dla ciebie ważniejsze: zdobywać wiedzę ogólnie o wszystkim, czy nauczyć się czegoś konkretnego?”,
• „Co wybierasz: szkołę blisko domu czy taką, do której trzeba dojeżdżać, ale ma coś, co cię ciekawi?”.

Uczniowie w tym samym momencie pokazują swoją decyzję. Następnie prowadzący wybiera kilka osób reprezentujących różne stanowiska i prosi o krótkie uzasadnienie.

Storytelling polega na wspólnym tworzeniu historii, w której każdy z uczniów dopowiada kolejny fragment. Opowieść powstaje etapami i nie jest z góry zaplanowana, ponieważ jej kierunek zależy od uczestników. Taka forma pracy angażuje całą klasę, uruchamia wyobraźnię i pozwala swobodnie włączać się w działanie. Jednocześnie dzięki prostej zasadzie „jedno zdanie na osobę” łatwo utrzymać tempo i kontrolę nad przebiegiem aktywności.

Uczniowie siedzą w kręgu. Nauczyciel rozpoczyna historię, np. „Ania dowiedziała się, że może zapisać się na interesujące ją dodatkowe zajęcia, ale w tym samym czasie przyjaciółki planują wspólne wyjście”. Kolejni uczniowie dopowiadają po jednym zdaniu, rozwijając historię. Nauczyciel może w pewnym momencie zatrzymać opowieść i zapytać, jakie decyzje podjęła bohaterka i dlaczego. Dzięki temu uczniowie tworzą historię, ale i zastanawiają się nad wyborami i ich konsekwencjami.

Analiza wariantów polega na pracy wokół jednej sytuacji, która jest stopniowo modyfikowana. Uczniowie dostają konkretny punkt wyjścia, a następnie zastanawiają się, co się zmienia, gdy zmieni się jeden element. Każda grupa pracuje nad inną wersją tej samej sytuacji, dzięki czemu na końcu pojawia się kilka możliwych scenariuszy. Taka forma pozwala zobaczyć, że decyzje nie są oderwane od kontekstu, tylko zależą od różnych czynników.

Uczniowie pracują w grupach 3–5-osobowych. Nauczyciel przedstawia wspólną dla każdej drużyny sytuację wyjściową, np. „Ola zastanawia się, czy zapisać się na dodatkowe zajęcia, które ją interesują”. Następnie każda grupa otrzymuje inny wariant tej samej sytuacji, np.:

• Grupa 1. „Co by było, gdyby zajęcia były bardzo drogie”,
• Grupa 2. „Co by było, gdyby nikt ze znajomych się na nie nie zapisał”,
• Grupa 3. „Bo by było, gdyby zajęcia odbywały się bardzo daleko od domu”, itp.

Zadaniem uczniów jest zastanowienie się, jaką decyzję w danej sytuacji mogłaby podjąć bohaterka i co mogłoby na nią wpłynąć. Można rozwijać warianty „za” i „przeciw”. Dzięki temu ćwiczeniu uczniowie widzą, jak zmiana jednego elementu wpływa na wybór, i uczą się analizować różne możliwości.

Kopiowanie opisu polega na tym, że jedna osoba przekazuje informacje wyłącznie słownie, a pozostali uczniowie odtwarzają je na podstawie tego, co usłyszą. Nie widzą oryginału, dlatego muszą uważnie słuchać i dokładnie interpretować przekaz. Jednocześnie pozwala zauważyć, jak łatwo o nieporozumienia, gdy komunikat nie jest wystarczająco jasny.

Uczniowie pracują w grupach 3–4-osobowych. Jedna osoba w grupie otrzymuje krótki opis, np. „Lubi pracować z ludźmi, dobrze dogaduje się z innymi, nie lubi siedzieć długo w jednym miejscu, woli działać niż pisać”. Jej zadaniem jest przekazanie tych informacji pozostałym uczniom, bez pokazywania tekstu, własnymi słowami. Reszta grupy zapisuje lub rysuje to, co zrozumiała. Następnie uczniowie porównują swoje odpowiedzi z oryginalnym opisem. Później wspólnie próbują nazwać możliwe dla bohatera opisu kierunki zawodowe.

W każdej z opisanych aktywności najważniejsze znaczenie mają jasno określone zasady. To one decydują o tym, czy zadanie rzeczywiście angażuje całą klasę. Do takich zasad należą przede wszystkim:

• ograniczenie wypowiedzi do jednego zdania lub jednej odpowiedzi,
• wprowadzenie limitu czasu na wykonanie zadania,
• określenie kolejności działania w grupie,
• brak powtórzeń,
• jasny podział ról, np. kto zapisuje, kto mówi, kto przekazuje dalej.

Ważne jest również to, aby każda osoba wiedziała, że w pewnym momencie będzie musiała się włączyć w działanie. Istotne jest także bieżące reagowanie w sytuacji, gdy pojawia się rozproszenie lub część uczniów przestaje się angażować. To właśnie takie podejście pozwala lepiej wykorzystać potencjał dużej klasy i zwiększyć zaangażowanie jej członków.