Anna Sarczyńska

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla uczniów szkół ponadpodstawowych: uczeń porównuje formy zatrudnienia i możliwości funkcjonowania na rynku pracy jako pracownik, pracodawca lub osoba prowadząca działalność gospodarczą w obszarze, w którym się kształci, oraz analizuje podstawy prawa pracy, w tym rodzaje umów o pracę, sposoby ich rozwiązywania, prawa i obowiązki pracownika; załącznik nr 4, 5 i 6 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cel główny: zrozumienie, na czym polega praca zdalna oraz ocena jej zalet i ograniczeń, także w kontekście własnych predyspozycji. Cele szczegółowe: Uczeń: wyjaśnia pojęcie pracy zdalnej i podaje przykłady zawodów, w których jest możliwa; analizuje plusy i minusy pracy zdalnej z różnych perspektyw (pracownik, pracodawca, dom); określa, jakie cechy i nawyki pomagają w pracy zdalnej. Metody pracy: pogadanka, praca w parach, burza mózgów, praca indywidualna. Środki dydaktyczne: tablica, flipchart, kartki z opisami przykładów pracy zdalnej, „Dzień z życia pracownika w pracy zdalnej” (załącznik nr 1). „Zdalny detektyw – czy to praca dla mnie?” (załącznik nr 2) – dla każdego ucznia. Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Młode osoby rozwijające się neuroatypowo, szczególnie z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i z ADHD, nierzadko doświadczają poczucia zagubienia w momencie, gdy kierowane są do nich pytania o przyszłość: Kim chcesz być? Co zamierzasz robić? Jakie masz plany? Udzielenie odpowiedzi na nie jest wyzwaniem. Wymaga bowiem uruchomienia funkcji poznawczych i społecznych: przewidywania, planowania, antycypowania emocji, rozumienia oczekiwań innych, a także integrowania zmiennych informacji o sobie i świecie. W kulturze neurotypowej tożsamość zawodowa często budowana jest poprzez próbę i błąd, interakcje społeczne i eksplorację różnych ról. Osoby z zaburzeniami – szczególnie te z nasilonymi trudnościami społecznymi, lękami, specyficznym profilem poznawczym oraz niską tolerancją niepewności – rzadko mają dostęp do takich doświadczeń w sposób naturalny i bezpieczny. Co więcej, ich pasje i zainteresowania bywają traktowane przez otoczenie jako „niepraktyczne” lub „zbyt wąskie”, a trudności w nauce czy relacjach jako bariera nie do pokonania.

Ćwiczenie przeznaczone jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas I–III: uczeńpodaje nazwy zawodów wykonywanych przez osoby w bliższym i dalszym otoczeniu oraz opisuje podstawową specyfikę pracy w wybranych zawodach; załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cele: rozpoznawanie i nazywanie wybranych zawodów, kojarzenie cech charakterystycznych ludzi wykonujących wybrane zawody, ćwiczenie koncentracji i spostrzegawczości, rozwijanie umiejętności uzasadniania wyborów i wypowiadania się, kształtowanie pozytywnych postawy wobec pracy. Środki dydaktyczne: Jaki mam zawód? (załącznik 1), kredki lub ołówki, kolorowanki lub dodatkowe ilustracje zawodów. Przewidywany czas realizacji: 30 min.

Rozwój sztucznej inteligencji to kolejny krok w ewolucji narzędzi stosowanych w doradztwie zawodowym [1]. Nowoczesne aplikacje zapewniają użytkownikom szerokie wsparcie w tworzeniu profesjonalnych dokumentów aplikacyjnych, analizowaniu ogłoszeń o pracę czy dobieraniu możliwych do zrealizowania ścieżek kariery na podstawie analizy umiejętności i zainteresowań. W szkole AI może okazać się niezwykle pomocna, zarówno dla doradców, którzy zyskują narzędzie do szybszego przygotowania materiałów edukacyjnych, jak i dla uczniów, którym ułatwia proces dokonania wyborów [2]. Z artykułu dowiesz się m.in.: Jak sztuczna inteligencja wspiera uczniów w analizie predyspozycji i planowaniu ścieżki kariery? W jaki sposób AI pomaga tworzyć CV, symulować rozmowy kwalifikacyjne i porównywać zawody? Jakie nowoczesne narzędzia AI warto wykorzystać na lekcjach doradztwa zawodowego? Dlaczego sztuczna inteligencja nie zastąpi doradcy zawodowego i jak uczyć krytycznego podejścia do jej wyników?

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII–VIII: uczeń rozpoznaje własne zasoby (zainteresowania, zdolności, uzdolnienia, kompetencje, predyspozycje zawodowe; załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cel główny: identyfikacja kompetencji wyróżniających oraz wskazanie ich znaczenia w planowaniu przyszłości edukacyjno-zawodowej. Cele szczegółowe, uczeń: rozpoznaje i nazywa swoje kompetencje, zdolności i predyspozycje zawodowe, wybiera i uzasadnia jedną kompetencję wyróżniającą, która może stanowić jego atut na rynku pracy, łączy wybraną kompetencję z przykładowymi zawodami i potrafi wskazać jej znaczenie w planowaniu przyszłości. Metody pracy: pogadanka, praca indywidualna, praca w parach. Środki dydaktyczne: dostęp do urządzeń z internetem lub stanowisko z rzutnikiem (tryb demonstracyjny), Moja kompetencja wyróżniająca (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia, arkusze A4, długopisy, karteczki samoprzylepne, tablica, flipchart. Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII–VIII: uczeń rozpoznaje własne zasoby (zainteresowania, zdolności, uzdolnienia, kompetencje, predyspozycje zawodowe; załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325) Cel główny: uświadomienie istoty obszaru własnej niekompetencji i zaplanowanie pierwszego kroku w jej rozwijaniu. Cele szczegółowe, uczeń: poznaje i rozumie model czterech poziomów kompetencji, uczy się identyfikować przynajmniej jeden swój obszar, którego jeszcze nie umie, ale chce się nauczyć, formułuje prosty plan działania z wykorzystaniem AI lub innych dostępnych źródeł. Metody pracy: pogadanka/storytelling, praca indywidualna, burza mózgów. Środki dydaktyczne: dostęp do urządzeń z internetem lub stanowisko z rzutnikiem (tryb demonstracyjny), karteczki, tablica, flipchart, 4 poziomy kompetencji – schemat (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia. Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII–VIII: uczeń wyszukuje i analizuje informacje na temat zawodów oraz charakteryzuje wybrane zawody, uwzględniając kwalifikacje wyodrębnione w zawodach oraz możliwości ich uzyskiwania; załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cel główny: rozwijanie umiejętności wyszukiwania i selekcjonowania informacji. Cele szczegółowe: Uczeń: poznaje specyfikę wybranego zawodu, charakteryzuje zawód, uwzględniając środowisko pracy, wymagania, zadania, predyspozycje i kwalifikacje, poznaje możliwości zdobycia kwalifikacji w danym zawodzie (ścieżka edukacyjna). Metody pracy: praca indywidualna, praca w parach, burza mózgów, prezentacja ustna, miniscenki, analiza źródeł informacji. Środki dydaktyczne: dostęp do internetu lub wcześniej przygotowane materiały o zawodach, kartki A4, mazaki, tablica, Zawodowy detektyw (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia. Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Współczesne szkolne doradztwo zawodowe musi odpowiadać na dynamicznie zmieniający się świat pracy i coraz wcześniejsze pytania uczniów o przyszłość. Prezentacja zawodów w sali lekcyjnej w niewielkim stopniu uwzględnia potrzebę budowania doświadczenia – fundament skutecznego uczenia się opartego na przeżyciu, działaniu i refleksji. W tym kontekście zasadne staje się pytanie: czy przestrzeń edukacyjna ograniczona do klasy szkolnej sprzyja rzeczywistemu rozwijaniu orientacji zawodowej? Wyjście do lokalnych środowisk pracy, w przestrzeń publiczną, do miejsc aktywności zawodowej i społecznej jest dla uczniów przeżyciem silniej oddziałującym i kształtującym niż tradycyjna lekcja. Z artykułu dowiesz się: Jaką formę mogą mieć zajęcia z doradztwa zawodowego w terenie? Jakie wartości niesie ze sobą lekcja terenowa? czym należy pamiętać, organizując wyjście z uczniami w ramach lekcji terenowej? W jaki sposób przygotować się w sali lekcyjnej do wyjścia z uczniami, by było ono owocne? Gdzie warto udać się z uczniami na zajęcia w ramach doradztwa zawodowego?

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas IV–VI: uczeń wymienia różne grupy zawodów i podaje przykłady zawodów charakterystycznych dla poszczególnych grup, opisuje różne ścieżki ich uzyskiwania oraz podstawową specyfikę pracy w zawodach; załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cel główny: poznanie zawodów rzemieślniczych, ich roli w społeczeństwie oraz znaczenia tradycyjnych profesji. Cele szczegółowe, uczeń: rozumie pojęcie „zawody rzemieślnicze”, potrafi wymienić zawody rzemieślnicze i wyjaśnić ich znaczenie dla społeczeństwa, rozumie, jakie umiejętności są potrzebne w zawodach rzemieślniczych. Metody pracy: pogadanka, burza mózgów, karta pracy, projekcja filmów, interpretacja utworu (Eviva l’arte K. Przerwa-Tetmajer, w interpretacji Sanah i Krzysztofa Zalewskiego). Środki dydaktyczne: tablica/flipchart, rzutnik, projektor, komputery, tablety, smartfony, Mistrzowie rzemiosła – Połącz zawód z opisem! (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia. Wyroby rzemieślnicze (załącznik nr 2). Przewidywany czas realizacji: 45 min.

Scenariusz przeznaczony jest do pracy przy realizacji następujących treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas I–III: uczeń uzasadnia potrzebę uczenia się i zdobywania nowych umiejętności; załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325). Cel główny: uzasadnienie potrzeby uczenia się i zdobywania nowych umiejętności. Cele szczegółowe, uczeń: uzasadnia potrzebę uczenia się i zdobywania nowych umiejętności, potrafi wskazać korzyści płynące z nauki w szkole, rozwija umiejętność logicznego myślenia poprzez metodę 5 × why. Metody pracy: pogadanka, burza mózgów, metoda 5 × why, praca indywidualna (karta pracy). Środki dydaktyczne: tablica lub flipchart, obrazki przedstawiające wybrane zawody, Szkolne supermoce! (załącznik nr 1) – dla każdego ucznia. Przewidywany czas realizacji: 45 min.